Gelişim Psikolojisi Temel Kavramları

1-Gelişim

Gelişim; döllenmeden ölüme kadar devam eden bedensel, duygusal, zihinsel ve sosyal değişim sürecidir.

Gelişim; sistematik ve sürekli ilerleme kaydeden bir süreçtir.

Gelişim bir süreç, gelişme ise bir sonuçtur. Örneğin: Bir insanın ahlak edinme süreci gelişimdir, kişinin hangi ahlaki evrede olduğu ise gelişmedir.

Her gelişim bir değişimdir fakat her değişim bir gelişim değildir.

2-Değişim

Değişim; gelişimden daha kapsamlı bir süreçtir. Bir durumdan diğer duruma geçmektir, farklılaşmayı gerektirir.

Gelişim olumlu iken değişim olumlu veya olumsuz olabilir. Aynı şekilde gelişimin  yönü ileriye dönük iken değişimin yönü hem ileriye hem de geriye dönük olabilir. 

3-Büyüme

Büyüme; en genel haliyle vücudun boy, kilo ve hacim olarak artmasıdır.Nicelik bakımından gözlenebilir davranışları içerir. Saçın uzaması, kilo artışı büyümeye örnektir.

4-Olgunlaşma

Olgunlaşma; organizmanın kendisinden beklenen işlevleri yerine getirebilecek fizyolojik güce erişmesidir. Öğrenme ve çevreden nispeten bağımsız olmakla birlikte kalıtım tarafından belirlenmektedir.

Olgunlaşmanın fizyolojik, psikomotor ve bilişsel olmak üzere üç boyutu bulunmaktadır.

5-Hazırbulunuşluk

Hazırbulunuşluk; organizmanın belli bir gelişim görevini olgunlaşma ve öğrenme yoluyla yapabilecek düzeye gelmesidir.

Ön öğrenmeler, ilgi, istek, yetenek ve güdülenme gibi faktörlerin olması hazırbulunuşluğa işaret eder.

6-Yaşantı/Deneyim

Yaşantı olmadan öğrenme olmaz. Bir davranışın kalıcı olması için sürekli tekrar edilmesi gerekir.

7-Öğrenme

Gelişimin gerçekleşmesi için öğrenme sürecine gereksinim vardır. Öğrenme; yaşantı yoluyla meydana gelen kalıcı davranış değişiklikleridir.

Gelişimi Etkileyen Faktörler

1-Kalıtım

Doğuştan gelen potansiyelin alt ve üst sınırını belirler. Gelişim; kalıtım ve çevrenin ortak ürünüdür.

Bir insanda 23 çift kromozom vardır.

Genozom

1 çifttir, cinsiyeti belirler.

Otozom

22 çifttir, vücut özelliklerini belirler.

Genotip

Tüm kalıtsal özelliklerimizdir.

Fenotip

Kalıtımın dışarıdan gözlenen boyutudur.

Hipomorfizm

Kalıtımsal anormallik, şekil bozukluğu olarak tanımlanır.

Mutasyon

Genetik farklılaşma olarak tanımlanır.

2-Çevre

Doğum öncesi çevre

Doğum öncesi çevre

Annenin ruhsal durumu

Annenin sağlık durumu

Beslenme

Akraba evliliği

Kan uyuşmazlığı

Radyasyon

Alınan kimyasallar (ilaç, boya, kozmetik)

Alkol, sigara vb bağımlılıklar

Çoklu gebelik

*0-12 hafta anne karnında kritik dönemdir.*

Doğum sırası çevre

Doğum sırası çevre, Kordon dolanması

Perinatal Anoksiya (Bebeğin oksijensiz kalması)

Kordon dolanması

Çocuğun ters gelmesi

Bebeğin başının basınca maruz kalması

Forseps ve vakum yöntemleri

Uzun maşa doğumları

Sezeryan

Suni sancı

Düşük doğum kilosu

Prematüre

*Normal doğum kilo aralığı: 2600-3400 gr.*

Doğum sonrası çevre

Doğum sonrası çevre, Depresyon

Aile, kardeş sırası

Sosyoekonomik düzey

Kültür, inanç, değer

Okul, arkadaş

Eğitim düzeyi

Hamilelik sonrası depresyon

UYARI: Kalıtım; gelişime ilişkin sınırları belirlerken, çevre; bu sınırlar içinde nerede durulacağını belirlemektedir.

3-Zaman

Kritik dönem

Gelişime en açık ve en uygun sabit zaman dilimleridir. Temelinde olgunlaşma vardır. Gelişimin ve olgunlaşmanın hızlandığı dönemde, çevre etkisi daha fazla hissedilir. “Duyarlı zaman aralığı” olarak tanımlamak mümkündür.

“Ağaç yaş iken eğilir.” atasözü kritik dönemi özetler.

Kritik dönem, Ağaç yaş iken eğilir

Tarihsel zaman

Sosyal bir olayın insan gelişimini etkilemesidir. Daha çok çevre ile etkilidir. Bu etkilenme düşünce dünyasında olduğu gibi bedensel de olabilir. Tarihsel zamanın etki alanı sınırlıdır, sonsuz zamanı kapsamaz.

Savaş, teknoloji, moda tarihsel zaman etkisine örnektir.

Van Depremi’nden sonra oradaki çocukların resimlerinde ölü insan resimleri çizmesi tarihsel zamana örnektir.

Günümüzdeki bilgisayar ve internet destekli öğretim tarihsel zamana örnektir.

Tarihsel zaman etkisi, Teknoloji

Bölük/Cohort Etkisi

Bölük; aynı yılda doğmuş insan anlamına gelir.

Bölük etkisi; yaşanan bir olayın bir bölüğü farklı, diğer bölüğü farklı etkilemesidir.

“Kuşaklar arası fark” olarak tanımlanabilir.

Dünya Ekonomik Bunalımı’nın yaşandığı dönemde, 30-60 yaş bölüğü bu süreçten olumsuz etkilenirken; 0-6 yaş bölüğünün ailesinin yanında olmaları nedeniyle bu süreci olumlu atlatmaları bölük etkisine örnek olarak gösterilebilir.

Bölük etkisi, Ekonomik Bunalım

Write A Comment